lunes, 30 de marzo de 2009

O marmeleiro








B
















Este é o meu marmeleiro esta fin de semana. Está esplendoroso



Marmeleiro: Árbore orixinaria de Asía Menor, de ata catro ou cinco metros de altura, cultivada polos seus froitos, chamados marmelos.

Solón, un dos sete sabios de Grecia e notable poeta, lexislara, segundo Plutarco, «que a noiva houbese de estar encerrada co noivo, e comer xuntos un marmelo».
Plutarco cita tamén esta lei nos seus Preceptos matrimoniais e cre que significa a obrigación da esposa de ser amable e solícita co esposo. Tamén relata que as noivas gregas mordían un marmelo para perfumar os seus beizos antes de entrar na cámara nupcial "a fin de que o primeiro bico non fose desagradable".
Dacier, tradutor de Plutarco ao francés, sinala que esta lei servía para que os esposos tomasen conciencia de que debían axudarse mutuamente, pois o marmelo parece ter virtudes de contraveneno. Pola súa banda, Rodríguez Marín, Luís Barahona de Soto engade que o comían as mulleres gregas para ter fillos varóns.
Con respecto á súa orixe, Covarrubias sinala: «Froita coñecida; no latín chámase malum cydonium, dunha vila de Creta chamada Cidón, de onde primeiro viñeron. [...] A etimoloxía de marmelo tráena algúns do diminutivo da palabra membrum, por certa semellanza que teñen os máis deles co membro xenital feminino»
O cultivo do marmelo quizá foi anterior ao da mazá, e é posible que a "mazá" citada no "Cantar dos Cantares" fora en realidade un marmelo. Entre os antigos gregos, ofrecíase marmelo nas vodas, un rito que chegou de Oriente co culto a Afrodita. Era un marmelo o premio que Paris concedeu a Afrodita.

Os romanos tamén usaban marmelos; o libro de cociña "De re coquinare" de Apicio proporciona receitas para guisar o marmelo con mel, e ata para combinalo, sorprendentemente, con allos porros.

Receita para pasteis de marmelos segundo Apicio
Toma os marmelos, os máis lisos que achares, pélaos, failles un buraco como un real desde o pé ata o outro cabo, e sácalle as pebidas. Encher a auga de azucre, canela e manteiga de vaca, tanto dun como doutro. Tapa o buraco con manteiga de vaca. Pon en cada marmelo unha ducia de cravos ( Syzygium aromaticum) enteiros. Pon en cada pastel tres ou catro marmelos, e os ocos baleiros do pastel éncheos de xemas de ovo; tapa o pastel e cóceo no forno. A masa do pastel será amasada con manteiga de vaca fresca.

Receita para empanadas de marmelos segundo Apicio
Os marmelos despois de pelalos e feitos cuartos poñelos nunha tixola, cubrilos de auga e mel. Posta a tixola ao lume, revolver os marmelos moitas veces. E cando estean brancos, quitalos e facer as empanadas. Postas as talladas dos marmelos na empanada, pór por riba azucre e canela; do mel en que coceron, un pouco. Tapada a empanada, cocer no forno. Facer na empanada un buraco e, a medio cocer, botarlle outro pouco de mel; e deixala acabar de cocer. Para ver se están cocidas ou non faredes así: meter polo buraco un pau, e se o mel fai fío está cocida e se non, non.

Plinio mencionou unha variedade, o marmelo de Mulvian, que se podía comer cru.
Columella mencionou tres variedades, unha das cales, "a mazá de ouro" que probablemente fose a froita do paraíso citada no Xardín de Hespérides e que deu o seu nome ao tomate en italiano (pomodoro).

O marmelo úsase para facer marmelada, compota e pudin, ou pode pelarse para posteriormente asalo. A súa forte aroma fai que sexa un complemento para engadir en pequenas cantidades ao pastel de mazá e á marmelada, para potenciar o sabor. O marmelo, ao mergullarse cortado en dous en auga de mar, ve substituído o seu sabor amargo por outro, doce e delicioso, e, polo tanto, comestible e moi san.

A miña receita de doce de marmelo:
Limpo os marmelos cun trapo para sacarlle a peluxe, peso os marmelos para saber canto azucre teño que utilizar (por cada kg de marmelo eu utilizo un kg de azucre moreno) e o zume de limón (un limón por 2 kg de marmelo).
Poño o marmelo a cocer partido en cachos, sen pelar, co azucre e o limón, con pouco lume, removendo de cando en vez, estará cocido cando a culler de madeira quede de pé sen tocarlle.
Pásoo pola batedora e antes de que arrefríe póñoo en moldes.
Comémolo durante todo o ano e está moi bo.

miércoles, 25 de marzo de 2009

As verzas

Esta é a xefa e vixia da horta


Así de floridas están as miñas verzas

R
efraneiro das verzas
Se queres ó teu marido matar, dálle verzas por San Xoán.
As verzas en outono comen ao seu dono.
No outono as verzas xas pode comer o seu dono.
Planta as verzas polo San Martiño e plantarás para ti e para o vecino.
Cal de verzas, cal de papas, ataquemos as barazas.
As verzas de Fontán cóllense por san Sebaschán
As verzas por xaneiro saben a carneiro.
Avezouse o boi ás
verzas, non deixou verdes nin secas
Verzas de marzo, cesta no brazo


Fraseoloxía

andar na verza:Estar despistado
estar na horta e non ver as verzas: Non decatarse, non darse conta de nada
estar coma o unto ás verzas: estarlle tan ben coma se nacera nela; asentar como unha luva

Cantiga
Galiña que non pon ovos
é como moza sen dote,
é
como horta sen verzas,
é
como lume sin pote.

A verza é unha variedade de col (Brassica oleracea var. acephala), de toco bastante alto e follas longas, usada no caldo de verzas da Galiza e Portugal e tamén na confección da sopa coñecida como caldo verde típica de Portugal.

Caracterízase (e de aí o nome da variedade, acephala) porque as follas non forman a cabeza terminal típica das coles, senón que van nacendo ao longo do talo ou canoto.

Cultivo

Prefere climas fríos en vez de climas tropicais. Constitúe a variedade máis robusta de couve, tendo algunha caules subleñosos. Tolera case todo o tipo de solos, preferindo terreos con drenaxe satisfactoria -os terreos moi húmidos provocan a putrefacción das raíces que forman tubérculos como síntoma-. Son tamén moi resistentes ás pragas, como a mosca da col(Delia radicum), aínda que as larvas da bolboreta da col tamén provoquen algúns estragos nos cultivos.

Historia

Até o final da Idade Media, a verza constituía a verdura mais utilizada en Europa. Na Grecia xa se consumían variedades crespas ou máis lisas, no século IV a. C. Estas, xa referidas polos antigos romanos como couve sabeliana, son consideradas as formas ancestrais das verzas actuais. Hoxe pódense diferenciar de acordo coa lonxitude do caule e polas características das follas. A cor das follas varía entre o glauco, verde-escuro, verde-violáceo ou castaño-violeta.

Son vexetais ricos en ferro e vitamina C e calcio. Debido ao seu valor nutricional, é un dos alimentos preferidos dos vexetarianos

De Vitiis Hominum

imaxe tomada da internet


Fedro nunha das súas fábulas, fala dos vicios dos homes




Peras imposuit Iuppiter nobis duas

Xupiter impúxonos dúas alforxas

propiis repletam vitiis post tergum dedit,
a chea de vicios propios colocouna ás costas


alienis ante pectus suspendit gravem

a cargada dos alleos colgouna diante do peito

Hac re videre nostra mala non possumus,
Por isto ver os nosos males non podemos

alii simul delinquunt, censores sumus.
en canto os outros erran, somos censores.

lunes, 23 de marzo de 2009

O Pexegueiro ou melocotoeiro

Así de fermosos están os meus pexegueiros


Etimoloxía: pexego (latín: persicu(m)).

O pexegueiro é unha pequena árbore froiteira caducifolia, con polas que, normalmente, nacen moi preto do chan, por mor das podas que se lle fan ao longo do seu crecemento.

As follas do pexegueiro, aínda que varían un pouco dunha variedade a outra, adoitan ser simples e de forma lanceolada, de cor verde brillante, cunha punta bastante fina e alargada e a marxe finamente aserrado.

Ao comezo de primavera florecen ofrecendo unhas fermosas flores de cor rosáceo, que pode chegar a vermello. Aparecen solitarias ou en parellas, e bastante pegadas aos talos, pero sempre en gran cantidade, o que lle dá un aspecto espectacular.

O froito desta árbore, o apreciado pexego, que varia na súa cor (desde amarelo a vermello-granate) e no seu tamaño e no seu sabor (normalmente doce pero con matices) segundo a variedade. Este posúe un óso duro e rugoso que contén unha améndoa amarga no seu interior.

Orixinariamente críase que proviña de Persia (de aí o nome) pero actualmente considérase orixinario de China, sendo logo introducido en Persia e desde aí á rexión mediterránea a través da Ruta da Seda.

É a árbore dos inmortais, e o pexego a froita da inmortalidade na mitoloxía e a tradición chinesa e forma parte central de practicas relixiosas e máxicas. O pexego protexe do trono, cunha vara de pexegueiro practícanse exorcismos, unha pequena forquita de melocotoeiro é utilizada polos agoireiros para debuxar os caracteres que forman oráculos. Por ano novo os chineses colocan pequenas figuras de melocotoeiro encima das portas por asustar os malos espíritos e as influencias malignas.

Está tamén asociado ao matrimonio e en Xapón cada ano as festas da flor do pexegueiro /melocotoeiro (símbolo tamén da primavera), denominada Momo, concédenlle unha noción de fidelidade e pureza. Shao-lao, o deus da lonxevidade, preséntase cun pexego na man. Numerosos mitos taoístas chineses consideran o zume do pexego a base do elixir da vida.

miércoles, 18 de marzo de 2009

De Amicitia

Lelio da amizade.- Cicerón VII. 23.


E sendo moitas e moi grandes as vantaxes que contén a amizade, a que entre todas sobresae é que ela fai brillar aos nosos ollos a luz dunha boa esperanza para o futuro e non permite ao ánimo o desalento nin a prostración. Pois o que contempla a un amigo verdadeiro, ve nel coma a súa propia imaxe. Así pola amizade os ausentes fanse presentes; os pobres, ricos; os débiles, fortes -máis difícil de dicir aínda- os mortos vivos: tanta é a estima, a memoria e a nostalxia dos amigos que os acompañan. Pola que, a morte de aqueles parece feliz, a vida de estes, digna de eloxios. Que se eliminas do mundo os vínculos do afecto, ningunha casa, ningunha cidade quedará en pé; nin o cultivo do campo permanecerá. Se isto non se entende, o grande que é a forza da amizade e da concordia, pode percibirse polas disensións e polas discordias. Que casa hai, en efecto, tan sólida, que cidade tan firme que non poda ser destruída de raíz polos odios e as divisións?. De isto, pódese xulgar canto ben hai na amizade.

Versión orixinal:

Cumque plurimas et maximas commoditates amicitia contineat, tum illa
nimirum praestat omnibus, quod bona spe praelucet in posterum nec debilitari animos aut cadere patitur. Verum enim amicum qui intuetur, tanquam exemplar aliquod intuetur sui. Quocirca et absentes adsunt, et egentes abundant, et inbecilli valent, et -quod difficilius dictu est,- mortui vivunt: tantus eos honos, memoria, desiderium prosequitur amicorum.Ex quo illorum beata mors videtur, horum vita laudabilis. Quod si exemeris ex rerum natura benivolentiae coniunctionem, nec domus ulla, nec urbs stare poterit; ne agri quidem cultus permanebit. Id si minus intellegitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex dessensionibus atque discodiis percipi potest. Quae enim domus tam stabilis, quae tam firma est civitas, quae non odiis es discidiis funditus possit everti?. Ex quo, quantum boni sit in amicitia, iudicari potest.

martes, 17 de marzo de 2009

A mente porcallenta dun cura


imaxe tomada da internet na dirección:http://pichicola.com/wp-content/uploads/2008/04/cura1.gif

Hai moitos anos, aló polos anos sesenta do século pasado, unha nena dunha pequena aldea da Galiza interior, ía facer a Primeira Comuñón. Que día!. Agasallos, festa, invitados, un vestido branco, longo ata os pés, un zapatos novos, aínda que mancasen un pouco...
A meniña non vía chegar o gran día, ía á "catequeses" todos os días, o cura daba as clases de catecismo despois da novena ao Santo Patrón da aldea. O día antes da festa tocaba confesión, era a primeira vez, e aínda que xa practicara as cousas que había que dicir ao chegar a casiña aquela que había na igrexa, os nervios eran moitos e non se acordaba de nada.

-Boas tardes -díxolle a meniña ao cura.

-Vamos a ver, mira que eres burra, en primer lugar no se habla en gallego, hay que hablar en la lengua que manda la Santa, Madre, Iglesia; y en la confesión se dice "Ave María Purísima"-dixo o cura.

-Ave María Purísima.

- Dime los pecados que cometiste -dixo o cura

- Pois eu onte non comín o caldo, porque era de grelos e non me gustan, un día non fixen os deberes porque era unha conta de sumar e non sabía, outro día cando estaba no monte coas vacas, a Lucera foi para o prado da Carme e a miña nai rifoume...

- Bueno, bueno ya veo que no eres muy buena y encima sigues hablando en la lengua de los paletos, así nunca llegaras a nada, solo te queda ir al monte con las vacas, bueno como toda tu familia. Y, ¿has hecho cosas feas con los niños?

-Iso fágoo todos os días, co Miguel, co Xavier, coa Isabel, coa Gloria...

- ¿Cómo? ¿pero vosotros que haceis orgías o qué?

- Non iso de or... non facemos, pero imos coller uvas a viña do señor Xosé e do Antonio e tamén lle collemos as peras e as mazás que ten na horta o señor Rosendo.

- Niña pareces tonta, no te he preguntado por esas trastadas. ¿Tú cuando vas al monte con las vacas sola, no juegas con ningún niño a los papás y mamás?.

- Os nenos non queren xogar a iso, ese xogo é de nenas. Xogamos na casa da Isabel porque ten moitas potas para facer as comidas.

- Vas a rezar un rosario, por lo menos, para que Dios te perdone esa rebeldía que llevas en el cuerpo, así nunca serás una mujer de bien.

Aquela noite a meniña non puido durmir, o cura dixéralle que era mala, e que sería mala. Xogar as casiñas era pecado e a ela era o que máis lle gustaba.
O día da Primeira Comuñón cando estaba alí, diante do altar, miraba para o Crucifixo e só pensaba que en calquera momento soltaríase un dos brazos da cruz para sinalala e dicirlle a todos o mala que era.

Isto é unha historia real, o cura xa morreu e a meniña agora é avoa, aínda que tardou en darse de conta que era aquilo de "hacer cosas feas con los niños" (descubriuno na puberdade),non era tan burra como dicía o cura, rebelde, rebelde xa foi máis do que é, teimuda si que é, por iso sigue a falar a lingua que mamou.

lunes, 16 de marzo de 2009

O Xabaríl de Calidón



Artemisa debe de estar moi cabreada comigo nos últimos tempos, pois non soltou un, senón que deben de ser centos os xabaris que andan polos prados onde pastan os meus cabalos. Khalil e Morocho van ao prado correr e xogar, porque de noite o porco bravo non lles deixa nada que comer.




Recen nacido Meleagro, príncipe de Calidón, as tres Parcas predixeron que a vida do neno duraría tanto como un tronco de árbore que estaba ardendo na cheminea. Entón Altea, nai de Meleagro, sacou o tronco do lume, apagouno e gardouno nun lugar secreto do seu palacío.
Meleagro creceu forte e san e chegou a ser o mellor lanceiro de Grecia.

Xabaril de Calidón

Un ano que houbo unha gran colleita Eneo, rei de Calidón e pai de Meleagro, ofreceu un sacrificio aos deuses para darlles as grazas pola próspera colleita pero esqueceu homenaxear á deusa Artemisa/ Diana que se sentiu desprezada e para vingarse enviou un enorme xabaril aos campos de Calidón que arrasou os campos de trigo, esnaquizou as parras e as oliveiras, matou os rabaños e atemorizou aos granxeiros que fuxiron a refuxiarse tras os muros da cidade.
O rei Eneo mandou heraldos pedindo axuda. Acudiron valentes cazadores de todos os recunchos de Grecia desexosos de ter a honra de matar ao xabaril e quedar coa súa pel como trofeo. Os participantes na cacería foron numerosos, ademais de Meleagro chegaron heroes de toda Grecia como Xasón, Anceo, Ificles (irmán xemelgo de Heracles), o veloz Idas, Linceo, Néstor, Anfiarao, dous centauros, Leucipo, Acasto gran lanzador de xavelina, Plexipo e Toxeo tíos de Meleagro, Teseo (o vencedor do Minotauro), Piritoo amigo de Teseo, Peleo (esposo de Tetis, deusa do mar) e moitos máis valentes cazadores. Tamén se presentou unha moza, de gran beleza, armada con arco e frechas, chamábase Atalanta "a dos áxiles pés"
Atalanta era filla de Esceneo, rei de Arcadia. Nada máis nacer o seu pai, desilusionado porque quería un fillo, abandonouna no cume dunha montaña para que morrese. Pero a deusa Artemisa/Diana envioulle unha osa que a alimentou e a coidou. Atalanta converteuse así na filla adoptiva de Artemisa/ Diana e fixo a promesa de que nunca casaría. Chegou a ser unha gran cazadora e a corredora máis rápida do mundo.

A cacería do xabaril de Calidón

Antes de empezar a cacería Anceo dixo: Négome a cazar cunha muller, non debemos deixar que participe.
Meleagro, que se namorou de Atalanta nada máis vela, obrigouno a calar.
Cando soaron os cornos, anunciando o comezo da cacería, todos os heroes penetráron nun bosque de espesa arboreda no que se refuxiou o xabaril.
Os dous centauros apostáronse a ver cal dos dous sería o primeiro en bicar a Atalanta. Cando o intentaron ela matounos aos dous coas súas frechas e seguiu camiñando tan tranquila.
Linceo viu ao xabaril preto dun regueiro e avisou aos demais. O xabaril ao verse acurralado embestiu e matou a tres dos cazadores. Néstor salvouse subíndose a unha árbore. O heroe Teseo lanzou a súa xavelina pero fallou. Ificles só conseguiu rozarlle nun costado. Cando o xabaril estaba a piques de arroiar a Anceo, Atalanta disparou unha frecha que alcanzou ao xabaril debaixo da orella e fixo que se desviase a súa traxectoria, salvando a Anceo, este desagradecido, non quixo recoñecer que Atalanta lle salvara a vida e berroulle:
- ¡Muller tiñas que ser!, estiveches a piques de alcanzarme coa túa frecha.
Cando o xabaril volveu a arremeter Anceo intentou darlle un golpe coa súa machada de dous gumes, pero o xabaril despezouno cos seus cabeiros. Peleo lanzoulle unha xavelina pero tamén fallou, a xavelina rebotou nunha árbore e matou a outro dos cazadores. Anfiarao, cunha frecha, alcanzou ao xabaril no ollo dereito. O xabaril, sentíndose ferido, revolveuse e acurralou a Teseo contra unha árbore, entón Meleagro achegouse ao xabaril polo lado dereito por onde non podía velo e cravoulle unha lanza no lombo, que lle atravesou o corazón, matándoo no acto. Inmediatamente Meleagro ofreceulle o trofeo a Atalanta pero os seus tíos protestaron: Non é xusto, Atalanta só provocou unha ferida, ti matáchelo.
E como non chegaron a poñerse de acordo e foron dunhas noutras, Meleagro, cegado pola ira, atravesou coa súa lanza aos seus tíos.

Morte de Meleagro

Cando a nai de Meleagro, Altea, se decatou que este matara aos seus dous irmáns favoritos sacou o tronco que gardaba e arroxouno ao lume.
Meleagro sentiu de súpeto un lume interno e unha gran queimazón e morreu lentamente cumpríndose así a profecía das tres parcas.

Hipómenes e Atalanta

O pai de Atalanta, rei de Arcadia, ao decatarse que a súa filla gañara a pel do xabaril de Calidón sentiuse moi orgulloso e mandouna chamar, dicíndolle: Benvida a casa, pídoche perdón por haberte abandonado, desde agora recoñézote como a miña filla e herdeira e buscarei un esposo digno de ti.
Pero como Atalanta prometera que nunca casaría díxolle ao seu pai: Casarei co primeiro home que logre gañarme nunha carreira, pero os perdedores deberán morrer.
O rei aceptou e durante un ou dous anos ningún pretendente logrou vencer a Atalanta.
Entón Hipómenes, bisneto de Poseidón, que se namorou de Atalanta ofreceu un sacrificio a Afrodita para que lle axudase.
Afrodita prestoulle a Hipómenes tres mazás de ouro para que puidese distraer a Atalanta durante a carreira. Empezou a carreira, Hipómenes ía tirando as mazás de ouro, unha a unha, e Atalanta íase agachando para recollelas. Con esta estrataxema o astuto Hipómenes puido vencer a Atalanta e casar con ela.